Farzandni qo'llab-quvvatlash
Bolani shaxmatda mehr bilan rag'batlantirish qo'llanmasi
Shaxmatda eng katta g'alaba — bolaning o'yinni sevib qolishi. Bu qo'llanma sizga farzandingizni haqoratsiz, bosimsiz va mehr bilan qo'llab-quvvatlashning oddiy usullarini beradi. Bu yerda hech qanday shaxsiy ma'lumot talab qilinmaydi — sof maslahat va tayyor iboralar.
Bugungi kichik odat
Rag'batlantirishning 6 tamoyili
Harakatni maqtang, natijani emas
"Yutding" o'rniga "Yaxshi o'yladingda!" deng. Bola g'alaba emas, mehnat qadrlashini his qiladi — bu qiziqishni uzoq saqlaydi.
Mag'lubiyat — dushman emas, ustoz
Har yutqazilgan o'yin — bepul dars. Bolaga "bugun nimani o'rganding?" deb qarash yo'lini ochsangiz, u yengilishdan qo'rqmay qoladi.
Bosim emas, sabr
Shoshirmang va majburlamang. Majburlangan shaxmat nafratga aylanadi. Qiziqish o'z sur'atida o'sganda mustahkam bo'ladi.
Shaxsni emas, o'yinni baholang
"Sen yomon o'ynading" emas — "bu yurish shoshilinch bo'ldi". Xatoni bolaning o'zidan ajrating; u o'zini emas, yurishini tuzatadi.
Kichik qadamni nishonlang
Birinchi mat, birinchi turnir, 7 kunlik faollik — har biri bayram. Kichik g'alabalar katta ishonchni quradi.
Yonida bo'ling, o'rniga o'ynamang
Yechimni aytib yubormang. Xato qilishiga imkon bering — mustaqil topilgan yechim eng chuqur o'rnashadi.
O'sish mentaliteti: fikrni qayta ifodalash
Bolalar o'zi haqidagi fikrni kattalardan o'rganadi. Chap ustundagi "belgilangan" fikrni eshitsangiz, uni yumshoqlik bilan o'ng ustundagi "o'sish" fikriga aylantiring. Farq — bitta so'zda, ta'siri — butun umrga.
Belgilangan fikr
"Men shaxmatni uddalay olmayman."
O'sish fikri
"Men buni HALI o'rganmadim — mashq bilan uddalayman."
Belgilangan fikr
"Yana yutqazdim, demak yomonman."
O'sish fikri
"Yutqazdim, lekin bitta yangi narsa o'rgandim."
Belgilangan fikr
"Bu masala juda qiyin."
O'sish fikri
"Bu masala meni o'stiradi — sekin bo'lsa ham yechaman."
Belgilangan fikr
"U mendan kuchli, urinishdan ma'no yo'q."
O'sish fikri
"Kuchli raqib — eng yaxshi o'qituvchi. Undan o'rganaman."
Belgilangan fikr
"Men xato qildim, hammasi tugadi."
O'sish fikri
"Xato — o'sish belgisi. Endi qayerda ehtiyot bo'lishni bilaman."
Vaziyat–javob: aniq holatlar uchun
Har bir kartani bosing — o'sha vaziyatda nima demaslik, nima deyish va nega ishlashini ko'ring.
Buni qilmang
"Bunday narsaga yig'lash kerakmas" deb his-tuyg'usini kichraytirmang.
Buni deyishingiz mumkin
- "Xafa bo'lganingni tushunaman — g'amxo'r bo'lgan narsangda yutqazish og'riydi."
- "Bir nafas olaylik. Tayyor bo'lsang, birga bitta qiziq yurishni topamiz."
- "Bu o'yinda nima yaxshi ketdi? Undan boshlaylik."
Nega ishlaydi
Avval hissiyotni tan olish bolani tinchlantiradi. Tinch miya endi o'rganishga tayyor bo'ladi — darsdan oldin yurakni eshiting.
Shu o'rniga buni ayting
Tayyor iboralar banki
Kerakli iborani tanlab, nusxa olib oling — yod olsangiz yana yaxshi. Payt kelganda tilingizga o'z-o'zidan keladi.
O'yin oldidan
- Zavqlanib o'yna — qolgani o'z-o'zidan keladi.
- Har yurishdan oldin bir nafas ol, keyin qaror qil.
- Yutsang ham, yutqazsang ham — men yoningdaman.
Yutganda
- Bu g'alabani mehnating bilan qozonding.
- Raqibingga rahmat aytishni unutma.
- Endi shu darajani ushlab turishga harakat qilamiz.
Yutqazganda
- Bu o'yin — bepul dars. Nimani o'rganding?
- Yutqazish — o'sishning bir qismi. Sen o'sayapsan.
- Keyingi safar bu holatga tayyor bo'lasan.
Qiynalganda
- Hali uddalamayapsan — "hali" degani vaqt bor degani.
- Qiyin bo'lsa, demak miyang o'sayapti.
- Bitta kichik qadam. Faqat shusi — qolganini keyin.
Har kuni
- Bugun mashq qilganingdan xursandman.
- Har kun ozdan — bu eng kuchli sir.
- Men natijangni emas, harakatingni ko'raman.
Haftalik nazorat: o'zingizni tekshiring
Bu ro'yxat farzand emas, sizning uchun. Har hafta oxirida belgilang — qo'llab-quvvatlash odatlaringizni kuzatib boring. Belgilar shu qurilmada saqlanadi (hech qayerga yuborilmaydi).
Yoshga qarab ohangni moslang
Ko'proq maqtov, kamroq tahlil. Shaxmat — o'yin, mag'lubiyat yengil o'tishi kerak.
Endi “nima o'rganding?” savoli yaxshi ishlaydi. Mustaqil tahlilga undang.
Yo'l ko'rsatuvchi bo'ling, nazorat qiluvchi emas. Maqsad va qarorni o'ziga qo'yib bering.
Maslahatlar umume'tirof etilgan psixologik-pedagogik tamoyillarga asoslangan. Har bir bola o'ziga xos — ohangni farzandingizga moslang.